Πρακτικές συμβουλές για την ανάπτυξη της λεκτικής ικανότητας σε κάθε ηλικία…

 In Άρθρα

Ο γονέας είναι αυτός που έχει τον πρωταρχικό ρόλο στην γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού. Είναι αυτός που θα βοηθήσει να μετατραπεί το πρώτο βαβίσματα του μωρού σε ορθό και ολοκληρωμένο λόγο. Σε προηγούμενο άρθρο αναφερθήκαμε σε ιδέες και συμβουλές προς τον γονέα που θα δώσουν στο παιδί τα κατάλληλα ερεθίσματα για την γλωσσική του ανάπτυξη. Σε αυτό το άρθρο θα εστιάσουμε στις κατάλληλες ιδέες ανάλογα με την ηλικία του παιδιού και πως αυτές εφαρμόζονται στην καθημερινότητα. Πιο αναλυτικά:

6-14 μηνών…

Μέχρι το παιδί να γίνει ενός έτους, και να τοποθετήσει την πρώτη του λέξη , προηγείται όπως αναφέρθηκε και παραπάνω το βάβισμα οι πρώτοι ήχοι, τα φωνήματα, οι συλλαβές του παιδιού που συνοδεύονται από την βλεμματική επαφή και τις εκφράσεις του προσώπου. Σε αυτή τη φάση δεν συνειδητοποιούν ότι αυτοί οι ήχοι έχουν σημασία μέχρι ως ότου να αρχίσει κάποιος να ανταποκρίνεται και να απαντά σε αυτούς.  Με αυτό τον τρόπο το παιδί θα αρχίσει να αλληλεπιδρά και να χρησιμοποιεί τα πρώτα του φωνήματα λειτουργικά-με σκοπό.

  • Σκύψτε στο ύψος των ματιών του παιδιού.
  • Αρχίστε να του μιλάτε ενώ σας κοιτάει.
  • Μιλήστε του αργά και καθαρά για αυτά που κάνετε , για αυτά που το παιδί κάνει, για κάτι που συμβαίνει. Ονομάστε τις δράσεις σας και τα καθημερινά σας αντικείμενα.
  • Δώστε του χρόνο να βαβίσει πριν εσείς απαντήσετε.
  • Ανταποκριθείτε και απαντήστε στους ήχους λεκτικά ή μη λεκτικά (με χειρονομίες, με εκφράσεις προσώπου, με ομιλία) βοηθώντας το μωρό σας να αντιληφτεί από μικρό την δεξιότητα της συζήτησης- αλληλεπίδρασης-διάδρασης- εναλλαγή σειράς- ανταλλαγή μηνυμάτων. Εκφράστε τον ενθουσιασμό σας αλλάζοντας τον τόνο της φωνής σας, ταιριάξτε τις εκφράσεις του προσώπου με την αντίστοιχη φωνούλα.
  • Κάντε παύσεις σε ένα παιχνίδι της αρεσκείας του και περιμένετε το παιδί μα σας κάνει την λεκτική έναρξη (αυτή μπορεί να είναι και μια απλή τοποθέτηση φωνούλας) για να ξεκινήσετε.
  • Χρησιμοποιήστε τις πρώτες του φωνούλες ως συνέχεια ενός τραγουδιού.
  • Μάθετε του χειρονομίες όπως παλαμάκια , να στέλνει φιλάκια, να χαιρετά, να παίζει κουκουτσα ή κουπεπέ και να τα χρησιμοποιεί στην αντίστοιχη δράση (π.χ. να χρησιμοποιεί το γεια όταν κάποιος φεύγει)
  • Διαβάστε του παραμύθια και περιγράψτε του τις εικόνες.
  • Προς το τέλος του πρώτου έτους είναι έτοιμο να αρχίσει να δείχνει . Έτσι μπορείτε να του προάγεται το δείξιμο στην καθημερινότητα, να δείχνει αυτό που θέλει, να δείχνει τα πρόσωπα του παραμυθιού.
  • Δείξτε φωτογραφίες και ονομάστε τα πρόσωπα. Τοποθετείστε ερωτήσεις για να προωθήσετε το δείξιμο (Που είναι η γιαγιά; Που είναι ο παππούς ;)
  • Χρησιμοποιήστε εικόνες πλούσιες σε ερεθίσματα, ονομάστε, περιγράψτε τι υπάρχει στην εικόνα βάζοντας ρήματα, ουσιαστικά, επίθετα, (Αυτό είναι ένα κίτρινο παπί, -Αυτή είναι μια γάτα –Που είναι το κίτρινο παπί;)
  • Ονομάστε τα μέρη τους σώματος καθώς αλλάζετε την πάνα του παιδιού σας και έπειτα παρακινήστε το δείξιμο αυτών. (Που είναι τα μάτια σου ;)
  • Χρησιμοποιήστε παιχνίδια με ήχους και φωνούλες που θα προωθήσουν την λεκτική μίμηση του παιδιού σας. Παρόμοια μπορείτε να χρησιμοποιήσετε παιδικά μουσικά όργανα.
  • Χρησιμοποιήστε απλές εντολές που το παιδί μπορεί να εκτελέσει αλλάζοντας τα ρήματα (δώσε την πιπίλα, πάρε το αρκουδάκι σου, άνοιξε, κλείσε, βάλε, πέτα, σπρώξε. κ.ο.κ.) εμπλουτίζοντας το λεξιλόγιο που αντιλαμβάνεται.

              1a                                                     

  Έως 2 ετών     

2b                                                               

  • Σε αυτό το στάδιο αναμένουμε από το παιδί να έχει εμπλουτίσει το καθημερινό του λεξιλόγιο και όταν πλησιάζει τα 2 έτη να μπορεί να βάλει δυο λέξεις μαζί. Έτσι, βασισμένοι στα προηγούμενα, θα τα εμπλουτίσουμε συμπεριλαμβάνοντας τα παρακάτω:    
  • Εμπλουτίστε τις εντολές που δίνετε στο παιδί, χρησιμοποιήστε μονές και ιδιαίτερα διπλές εντολές που το παιδί μπορεί να εκτελέσει ούτος ώστε να εξασκηθεί το αντιληπτικό του λεξιλόγιο (όπως προαναφέρθηκε). (π.χ. Άνοιξε το συρτάρι και βάλε μέσα τα κουτάλια) (2+).
  • Πείτε περισσότερα, το παιδί θα αρχίσει να βάζει μια λέξη, εσείς προσπαθήστε να του εμπλουτίσετε αυτή την φρασούλα του πχ. Το παιδί λέει: «μπανάνα» εσείς πείτε: «Τρώμε την κίτρινη μπανάνα» (επαναλαμβάνω και προσθέτω δίνοντας σωστό και ολοκληρωμένο πρότυπο).
  • Προωθήστε την μίμηση των περιβαλλοντικών ήχων (ζώων, οχημάτων) καθώς το παιδί σας παίζει με τα παιχνίδια του.  
  • Διαβάστε στο παιδί, περιγράφοντας εικόνες, ρωτήστε το παιδί τι είναι αυτό; Ενθαρρύνετε το να ονομάσει και να δείξει τα αντικείμενα στο βιβλίο, έπειτα τοποθετήστε την δράση του αντικειμένου. Προτιμήστε βιβλία με συγκεκριμένη θεματολογία π.χ. Μια μέρα στο σπίτι, μια μέρα στην εξοχή κλπ. και επισημάνετε τις καινούργιες λέξεις.
  • Παίξτε με τα χρώματα, ζωγραφίστε σε χαρτί με μαρκαδόρους, με δακτυλομπογιές, με νερομπογιές και έπειτα παίξτε με στόχο την αναγνώριση των χρωμάτων.
  • Μετρήστε μαζί τα παιχνίδια του, τα τουβλάκια του και τα καθημερινά του αντικείμενα.
  • Χρησιμοποιήστε την τηλεόραση με νόημα κάντε ερωτήσεις για αυτό που βλέπει, ρωτήστε τον τι θέλει να δει.
  • Εάν το παιδί μόνο δείχνει, ονομάζουμε αυτό που δείχνει και όταν δεν λέει την λέξη σωστά επαναλαμβάνετε εσείς διακριτικά την λέξη δίνοντας το σωστό μοντέλο. 
  • Προωθήστε τις δυο λέξεις μαζί (θέλω παγωτό κ.ο.κ) και τοποθετείστε μια ακόμα ερώτηση στην δήλωση του «τι θα το κάνεις; Τι γεύση θέλεις; ) .
  • Δημιουργήστε δίκτυο λέξεων π.χ. πράγματα που έχει στο δωμάτιο, φαγητά που φάγατε αυτή την εβδομάδα, πράγματα που ψωνίσατε από το σουπερ μάρκετ , αυτό θα προωθήσει την κατηγοριοποίηση.
  • Παίξτε το παιχνίδι του συγυρίσματος: δώσε μου αυτό που τρώμε για να το βάλω στο ψυγείο βελτιώνοντας έτσι την κατανόηση του λεξιλογίου. Την χρήση των αντικειμένων και την κατηγοριοποίηση αυτών μέσα από την δράση του.                                                                                                                                     

Από 2 ετών μέχρι 4….

4d

  • Χρησιμοποιήστε καθαρή ομιλία και σωστό μοντέλο για το παιδί.
  • Επαναλάβετε και επεκτείνεται, χτίστε ότι το παιδί σας λέει (Τι θέλεις; Θέλω χυμό. Τι χυμό θέλεις πορτοκάλι ή φράουλα; Θέλω χυμό πορτοκάλι.)
  • Φτιάξτε ένα scrapbook των αγαπημένων του πραγμάτων, κόβοντας εικόνες, κατηγορίες, πράγματα που τρώμε που πίνουμε, που παίζουμε, μπερδέψτε και ταιριάξτε εικόνες, μετρήστε τα αντικείμενα, κρύψτε τα αντικείμενα, βρείτε τι λείπει. 
  • Παίξτε παιχνίδια ρόλων και μίμησης με κουζινικά, με καθημερινά αντικείμενα.
  • Παίξτε το παιχνίδι ερωτήσεων, κάντε ερωτήσεις : Σε λένε Γιώργο; Μπορείς να πετάξεις ; και προτρέψτε τον και σας κάνει παρόμοιες ερωτήσεις και να του δίνετε το μοντέλο μιας ολοκληρωμένης ερώτησης και απάντησης.
  • Κάντε ερωτήσεις που απαιτούν επιλογή: Θέλεις να φορέσεις το κόκκινο ή το μπλε μπλουζάκι;
  • Τραγουδήστε μαζί τραγούδια βάζοντας ρυθμό και λόγια! Προσπαθήστε να αφήνετε το παιδί να τραγουδάει όπως μπορεί και να το βοηθάτε όταν ξεχνάει κάποια λέξη.
  • Παίξτε το παιχνίδι του κρυμμένου θησαυρού και να προτρέπετε το παιδί να σας περιγράφει τις κινήσεις σας χρησιμοποιώντας απλά επίθετα και επιρρήματα. Αντίστοιχα δώστε εσείς σύνθετες εντολές στο παιδί σας για να εμπλουτίσει την αντιληπτική λεκτική ικανότητα.
  • Χρησιμοποιήστε ξανά τις φωτογραφίες σας τώρα όμως βάλτε το παιδί να φτιάξει μια ιστορία με αυτά που βλέπει (Που νομίζεις ότι είμαστε; Τι νομίζεις ότι κάνουμε; ) και να περιγράψει ο,τι βλέπει ή ο,τι φαντάζεται.
  • Προωθείστε τις μεγαλύτερες προτάσεις και εάν εκείνο συνεχίζει να τοποθετεί μικρότερες φρασούλες κάντε του ερωτήσεις για να εκμαιεύσετε τις λεπτομέρειες που θέλετε.
  • Προσπαθήστε οι ερωτήσεις που θα κάνετε να είναι ανοιχτές; Για παράδειγμα «Τι είδες στον ζωολογικό κήπο;»   Όχι , είδες ελέφαντα στο ζωολογικό κήπο; «Τι έφαγες στο σχολείο»; Oχι έφαγες μακαρόνια σήμερα στο σχολείο;
  • Kάντε βόλτες και εκδρομές, δώστε του ερεθίσματα και χρόνο να τα επεξεργαστεί έπειτα κάντε του ερωτήσεις για το τι βλέπει και χτίστε πάνω στην απάντηση του… εμπλουτίστε το λεξιλόγιο του με τα στοιχεία της φύσης (Ζωά, φυτά)
  • Κόψτε αστείες φωτογραφίες από περιοδικά ή από βιβλία (π.χ. μια γάτα που κάνει ποδήλατο) και ρωτήστε το γιατί είναι αστεία.
  • Χωρίστε τα πράγματα του σουπερμάρκετ σε κατηγορίες και ύστερα τακτοποιήστε τα με βάση την λειτουργία του κάθε αντικειμένου.

                                              

Από 4ετών μέχρι 6….

  • Δίνετε πολύ προσοχή στην συζήτηση.
  • Αφού μιλήσετε κάντε παύσεις με σκοπό να συνεχίσει το παιδί την συζήτηση.
  • Συνεχίζετε να επεκτείνεται το λεξιλόγιο του μέσω του παιχνιδιού και της καθημερινότητας, εξηγήστε άγνωστες λέξεις ή προσφέρεται την σημασία της λέξης μέσω της πρότασης.
  • Μιλήστε χρησιμοποιώντας λέξεις ακολουθίας και χωροχρονικές έννοιες, πρώτα, μετά, στο τέλος, χρησιμοποιήστε αντίθετες έννοιες.
  • Παίξτε το μάντεψε την λέξη ή το μάντεψε τι είμαι, κάτι που απαιτεί περιγραφή αντικειμένου, προσώπου και δράσης και αφαιρετική σκέψη.
  • Δώστε στο παιδί σύνθετες εντολές στην καθημερινότητα ή στο παιχνίδι, π.χ. δώστε σύνθετες οδηγίες για να βρει κάτι ή να κάνει μια κατασκευή. Ζωγραφίστε δίνοντας οδηγίες ο ένας στον άλλον για το πώς να το φτιάξει και έπειτα συγκρίνετε εάν αυτό που φτιάξατε ήταν ίδιο με τις εντολές που έδινε ο ένας στον άλλον (παρόμοια χρησιμοποιήστε πλαστελίνες κ.α.).
  • Δραματοποιήστε παραμύθια, παίξτε παιχνίδια ρόλων, π.χ. βάλτε το να μιμηθεί την δασκάλα του, τον γιατρό .
  • Να σας πει τα νέα από το σχολείο.
  • Παίξτε τους μάγειρες στην κουζίνας σας, αφήστε το να σας δίνει οδηγίες πως θα παρασκευάσετε το γλυκό χρησιμοποιώντας λέξεις αλληλουχίας, βάζοντας λογική σκέψη και συνοχή στο λόγο του.
  • Φτιάξτε φανταστικές ιστορίες με παιχνίδια ή αλλάξτε το τέλος ενός έργου ή παιδικού που βλέπει στην τηλεόραση.
  • Πηγαίνετε για ψώνια μαζί, συζητήστε τι θα αγοράσετε, πόσα χρειάζεστε και τι θα φτιάξετε.
  • Μέσα από τα φαγητά, τα παιχνίδια του, τα γνώριμα αντικείμενα του μάθετε τα σχήματα, το μέγεθος, το βάρος. Παρόμοια βρείτε ομοιότητες και διαφορές σε αυτά σε σχέση με το βάρος, το σχήμα ή τις λειτουργίες του κάθε αντικειμένου).
  • Παίξτε επιτραπέζια όλοι μαζί τηρώντας τις οδηγίες και τους κανόνες. Επιλύστε τα προβλήματα του παιχνιδιού και αναπτύξτε την κριτική σκέψη του παιδιού.
  • Εμπλουτίστε τις ερωτήσεις που κάνετε στο παιδί σας «Ποιος, Τι, Που, Πότε,» προσθέστε το πώς και το γιατί. Σε αυτό θα βοηθήσει πάλι η ανάγνωση βιβλίων διότι πάντα μια ιστορία καταλήγει σε συζήτηση και σε επίλυση αποριών.
  • Συζητήστε αστείες ιστορίες που άκουσε ή παροιμίες που δεν κατάλαβε την έννοια.
  • Βάλτε το να σκεφτεί και να επίλυση ανάγκες άλλων. Ο μπαμπάς έχει γενέθλια τι νομίζεις ότι μπορεί να του αρέσει για δώρο.
  • Παίξτε το παιχνίδι με τα παλαμάκια και τις λέξεις δηλαδή κάντε παλαμάκια σε κάθε συλλαβή μιας οποιασδήποτε λέξης και έπειτα μετρήστε τα παλαμάκια που χτυπήσατε για να δείτε από πόσες συλλαβές αποτελείται η λέξη (5+).
  • Βρείτε λέξεις που να ξεκινούν από συγκεκριμένο ήχο (π.χ. /π/ ποδήλατο) (5+)

6f                                               

          Με όλα τα παραπάνω πέρα από τον βασικό στόχο της γλωσσικής ανάπτυξης, θα προσφέρετε στο παιδί σας μια καθημερινότητα γεμάτη με εποικοδομητικές ασχολίες ο δημιουργικός χρόνος που θα περνάτε με το παιδί σας θα έχει θετικό αντίκτυπο στην μεταξύ σας σχέση και τώρα αλλά και στα επόμενα χρόνια της ζωής του. Είναι πιθανόν να παρατηρήσετε ότι κάποια πράγματα επαναλαμβάνονται μέσα στο άρθρο αλλά αυτό γίνεται διότι καθώς αλλάζει η χρονική περίοδο αλλάζει και ο τρόπος που εκμεταλλευόμαστε μια ασχολία και οι απαιτήσεις που έχουμε από το παιδί άρα χρησιμοποιούμε μια δραστηριότητα με διαφορετικό τρόπο.  Τέλος, μην ξεχνάτε ότι αφήνοντας και παράλληλα προκαλώντας το παιδί σας να σκάφτεται σύμφωνα με την δική του κρίση ,και όχι την δική σας, του μαθαίνετε να βλέπει μέσα από τα δικά του μάτια και να δημιουργεί την δική του οπτική αντίληψη των πραγμάτων και της ζωής!

                                                                                                        

                                                                                                      Μπαχού Κωνσταντίνα

                                                                                                          Λογοθεραπεύτρια

                                                                                                      Ομάδα Λογομόρφωση

                                                                                               

Recent Posts
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Επικοινωνήστε μαζί μας και κάποιος επιστημονικός συνεργάτης μας θα σας απαντήσει άμμεσα!

Not readable? Change text. captcha txt

Start typing and press Enter to search